Schody żelbetowe w domu jednorodzinnym to zwykle skośna płyta oparta na stropie i na posadzce albo spoczniku, z której wyrastają stopnie. Szalunek musi więc zrobić dwie rzeczy naraz: unieść pochyłą płytę jak strop i utrzymać pionowe czoła stopni jak ścianę. Większość problemów bierze się z tego, że jedną z tych funkcji traktuje się po macoszemu.

Wszystko zaczyna się od wyrysowania biegu na ścianie

Zanim stanie pierwsza podpora, na ścianie klatki schodowej rysuje się w skali 1:1 linię spodu płyty i profil stopni. Liczbę, wysokość i głębokość stopni bierze się z projektu i odmierza na murze od dolnego do górnego poziomu.

Wymiary liczy się od poziomu posadzki wykończonej, nie od surowego stropu. Jeśli na dole i na górze dojdą różne grubości warstw podłogowych, a na stopniach okładzina, pierwszy albo ostatni stopień wyjdzie wyższy od pozostałych. Takiego błędu po zabetonowaniu nie da się już tanio poprawić.

Rysunek na ścianie jest potem szablonem dla całego deskowania, więc warto sprawdzić go dwa razy, zanim zacznie się ciąć sklejkę.

Spód biegu podpiera się jak strop, tylko na skos

Deskowanie spodu to poszycie ze sklejki ułożone na belkach biegnących wzdłuż biegu, na przykład dźwigarach H20. Belki opierają się na poprzecznych ryglach, a te na podporach z regulowaną wysokością. Układ jest ten sam co przy systemie szalunków stropowych dźwigarowych, z jedną różnicą: wszystko leży na pochyłości.

Podpory stoją pionowo, a ciężar betonu działa na nie nie tylko w dół, lecz także wzdłuż skosu. Pochyły szalunek ma tendencję do zsuwania się w dół biegu, dlatego dolny koniec belek opiera się o stały element (ścianę, ławę albo klocek przykręcony do posadzki), a podpory stęża się ze sobą. Trójnogi pomagają ustawić podpory w pionie, ale nie zastępują stężenia.

Podłoże pod podporami ma takie samo znaczenie jak przy stropie. Podpora postawiona na luźnym gruncie albo na przypadkowym kawałku bloczka potrafi osiąść pod betonem i bieg wyjdzie z ugięciem.

Policzki i deski czołowe tworzą stopnie

Od strony wolnej biegu stawia się policzek, czyli boczną deskę albo pas sklejki z wyciętym lub wyrysowanym profilem stopni. Od strony ściany profil jest już narysowany na murze, więc stopnie zamyka się listwą przybitą wzdłuż rysunku albo drugim policzkiem odsuniętym od ściany, jeśli między schodami a murem ma zostać szczelina.

Między policzkami montuje się deski czołowe, które formują pionową ściankę każdego stopnia. Dwie praktyczne zasady:

  • dolną krawędź deski czołowej ścina się na skos, żeby dało się zatrzeć poziomą powierzchnię stopnia aż do samego narożnika,
  • przy szerszym biegu deski czołowe usztywnia się w środku łatą biegnącą wzdłuż schodów, przykręconą do każdej deski od góry, bo inaczej beton wypchnie je w łuk.

Deski czołowe nie mogą wisieć tylko na policzkach — to one dostają parcie świeżego betonu z każdego stopnia, więc muszą być mocowane tak samo starannie jak spód.

Zbrojenie łączy schody z resztą konstrukcji

Zbrojenie płyty biegu układa się na dystansach na deskowaniu spodu, przed zamknięciem stopni deskami czołowymi albo po ich częściowym montażu, zależnie od tego, jak wygodniej pracuje ekipa. Najważniejsze jest połączenie z elementami, na których bieg się opiera.

Czy schody betonuje się razem ze stropem, czy osobno, rozstrzyga projekt. Przy betonowaniu osobno w stropie zostawia się wypuszczone pręty, a o miejscu i kształcie przerwy roboczej decyduje projektant. Szalunek trzeba zaplanować tak, żeby te pręty dało się przeprowadzić przez deskowanie bez wycinania dziur na budowie.

Więcej o tym, jak pogodzić zbrojenie, szalowanie i betonowanie w jednym harmonogramie, piszemy w tekście o planowaniu robót żelbetowych.

Betonuje się od dołu, stopień po stopniu

Mieszankę podaje się od najniższego stopnia w górę. Beton podany od góry spływa po skosie, rozwarstwia się i wypycha dolne deski czołowe, zanim górne zostaną wypełnione.

Zbyt rzadka mieszanka wypływa spod desek czołowych i trudno uformować z niej krawędź stopnia, a zbyt gęsta nie wypełni przestrzeni pod zbrojeniem. Konsystencję ustala się z kierownikiem budowy przy zamówieniu betonu, a nie dolewając wodę na placu.

Zagęszczanie prowadzi się ostrożnie, bez opierania buławy o deskowanie i zbrojenie. Na schodach każda nadmierna wibracja przenosi się na deski czołowe, które i tak pracują na granicy.

Rozszalowanie przebiega w dwóch etapach

Deski czołowe stopni nie przenoszą ciężaru biegu, więc schodzą wcześniej — zwykle wtedy, gdy beton jest już związany, ale da się jeszcze poprawić krawędzie stopni. Policzki i deskowanie spodu zostają do czasu, gdy beton osiągnie wytrzymałość wymaganą do rozszalowania, tak samo jak przy stropie.

O terminie zdjęcia podpór spod biegu decyduje kierownik budowy, a nie liczba dni w kalendarzu. Kolejność i zasady opuszczania podpór opisujemy w osobnym tekście o rozszalowaniu stropu i podporach pozostawianych po demontażu.

Do czasu pełnego rozszalowania po schodach nie nosi się materiałów i nie składuje na nich palet. Świeży bieg jest najsłabszym elementem klatki schodowej.

Podsumowanie

Szalunek schodów żelbetowych to skośny strop połączony z ciągiem małych ścian. Dokładne wyrysowanie biegu od poziomu posadzki wykończonej, zabezpieczenie deskowania przed zsuwaniem się w dół i solidnie usztywnione deski czołowe rozwiązują większość problemów, zanim pojawi się beton.

Do podparcia biegu przydają się te same elementy co do stropu: podpory, głowice, dźwigary H20 i sklejka. Wszystkie znajdziesz w ofercie wynajmu szalunków stropowych — schody można zaszalować z tego samego zestawu, który i tak jest na budowie pod strop.

Informacja: Grafiki wykorzystane w artykule zostały wygenerowane przy użyciu sztucznej inteligencji.